امیررضا اعتمادی، کارشناس اقتصادی؛ بازار: بحران پروازهای آمریکا در ۱۳ نوامبر، با یک اختلال ارتباطی آغاز شد، اما هزینه آن از چند ساعت توقف هواپیماها فراتر رفت. دستور سراسری اداره هوانوردی فدرال آمریکا، هزاران پرواز را از برنامه خارج کرد و آثار آن به روز بعد کشیده شد. برآورد محاسباتی این یادداشت، با استفاده از آمار لغوهای اعلام‌شده و فرض‌های میانی هزینه، بار اقتصادی اختلال برای شبکه هواپیمایی مرتبط با آمریکا و زمان ازدست‌رفته مسافران را حدود یک میلیارد دلار نشان می‌دهد؛ رقمی شامل نزدیک به ۲۴۵ میلیون دلار هزینه مستقیم شرکت‌ها و ۷۵۹ میلیون دلار ارزش زمان تلف‌شده مسافران.

FAA اختلال ارتباطات در چند مرکز کنترل ترافیک هوایی را تأیید کرد. بر اساس زمان‌های ثبت‌شده در Flightradar24، دستور توقف از ساعت ۱۵:۵۴ تا ۲۰:۱۵ جمعه به وقت شرق آمریکا برقرار بود؛ یعنی چهار ساعت و ۲۱ دقیقه. هواپیماهای در حال پرواز اجازه ادامه مسیر و فرود داشتند، اما توقف برخاستن، گردش هواپیماها و خدمه را به هم ریخت. عنوان به‌روز گزارش ABC News تا ساعت ۰۶:۵۲ صبح شنبه، مجموع لغوهای جمعه و شنبه را بیش از ۱۲ هزار و ۵۰۰ پرواز اعلام می‌کرد.

برای درک اندازه اختلال، باید آن را کنار روزهای پیش از بحران گذاشت. داده مستقل Passenger Index نشان می‌دهد از ۶ تا ۱۲ نوامبر، ۱۷۰ هزار و ۲۴۵ پرواز مسافری از فرودگاه‌های آمریکا انجام شده بود؛ روزانه به‌طور متوسط ۲۴ هزار و ۳۲۱ پرواز. جمعه و شنبه هفته قبل نیز در مجموع ۴۷ هزار و هفت پرواز انجام شده بود. شمار لغوهای اعلام‌شده، از نظر مقیاس، حدود یک‌چهارم این حجم دو روزه است؛ هرچند به دلیل تفاوت دامنه پروازهای ورودی و خروجی، نمی‌توان این نسبت را نرخ رسمی لغو نامید.

صورتحساب توقف چگونه محاسبه می‌شود

در محاسبه میانی، از ۱۲ هزار و ۵۰۰ لغو اعلام‌شده، ابتدا نزدیک به ۹۷۳ لغو به‌عنوان میزان عادی فرضی برای دو روز کنار گذاشته شده است. سپس ۹۰ درصد مازاد به بحران نسبت داده می‌شود؛ حاصل، حدود ۱۰ هزار و ۳۷۴ لغو اضافی است. اگر متوسط هزینه خالص هر لغو، شامل جابه‌جایی خدمه، خدمات زمینی، بازیابی عملیات و زیان بازیافت‌نشده، ۲۰ هزار دلار فرض شود، هزینه این بخش به حدود ۲۰۷٫۵ میلیون دلار می‌رسد. این مبلغ یک فرض تحلیلی است و هزینه واقعی اعلام‌شده هر پرواز نیست.

به این رقم باید هزینه پروازهایی را افزود که لغو نشده‌اند، اما با تأخیر اضافی حرکت کرده‌اند. در سناریوی میانی، هشت هزار پرواز غیرلغوشده با متوسط دو ساعت تأخیر در نظر گرفته شده است.

معیار انجمن Airlines for America برای هر دقیقه زمان عملیاتی هواپیما در سال ۲۰۲۵، ۹۸٫۴۱ دلار است. چون انتظار کنار گیت به اندازه پرواز هزینه ندارد، ۴۰ درصد این نرخ در مدل اعمال شده؛ حاصل، حدود ۳۷٫۸ میلیون دلار هزینه تأخیر و مجموعاً ۲۴۵٫۳ میلیون دلار هزینه مستقیم اضافی است

هزینه‌ای که در حساب شرکت‌ها دیده نمی‌شود

بخش بزرگ‌تر صورتحساب به مسافرانی مربوط می‌شود که زمان خود را از دست داده‌اند. با فرض متوسط ۱۱۵ مسافر در هر پرواز، لغوهای اضافی منتسب به بحران حدود یک میلیون و ۱۹۳ هزار قطعه سفر و تأخیرهای غیرلغوشده حدود ۹۲۰ هزار قطعه سفر را دربرمی‌گیرد. مجموع این دو، بیش از ۲٫۱ میلیون قطعه سفر است؛ نه لزوماً همین تعداد مسافر یکتا، زیرا یک نفر در سفر اتصالی ممکن است بیش از یک پرواز داشته باشد.

اگر برای هر قطعه سفر لغوشده، متوسط ۱۲ ساعت و برای هر سفر تأخیردار، دو ساعت زمان ازدست‌رفته منظور شود، نتیجه حدود ۱۶٫۲ میلیون نفرساعت است. ارزش‌گذاری این زمان با معیار ۴۷ دلار در ساعت که A4A به کار می‌برد، حدود ۷۵۹٫۴ میلیون دلار هزینه زمانی به دست می‌دهد. اضافه شدن آن به هزینه مستقیم شرکت‌ها، رقم کل محاسباتی را به یک میلیارد و ۴٫۶ میلیون دلار می‌رساند؛ عددی که برای بیان خبری می‌توان آن را حدود یک میلیارد دلار نوشت.

این تفکیک اهمیت دارد. یک میلیارد دلار، زیان نقدی شرکت‌های هواپیمایی نیست؛ مجموع برآورد هزینه عملیات و ارزش اقتصادی زمان مسافران است. هزینه احتمالی هتل، غذا و رفت‌وآمد نیز جداست. با فرض صد دلار خرج اضافه برای هر قطعه سفر لغوشده، این پرداخت‌ها حدود ۱۱۹ میلیون دلار می‌شود، اما برای جلوگیری از هم‌پوشانی با هزینه خدمات شرکت‌ها و مخلوط کردن جابه‌جایی پول با زیان اقتصادی، به رقم یک میلیارد دلار افزوده نشده است.

چرا رفع دستور به معنای پایان بحران نبود

شرکت هواپیمایی با رفع دستور توقف نمی‌تواند همه پروازهای عقب‌افتاده را هم‌زمان انجام دهد. هواپیما باید در فرودگاه مناسب باشد، خدمه باید امکان ادامه شیفت داشته باشند و گیت و ظرفیت فرودگاه نیز باید فراهم شود. به همین دلیل، اختلال چندساعته می‌تواند برنامه روز بعد را هم به هم بریزد. گزارش آسوشیتدپرس از لغو بیش از دو هزار و ۵۰۰ پرواز شنبه، نشانه‌ای از همین تداوم بود؛ این لغوها بخشی از شمارش دو روزه‌اند و نباید دوباره به آن اضافه شوند.

بهای کامل بلیت‌های لغوشده نیز نباید به‌عنوان زیان قطعی صنعت محاسبه شود. بخشی از مسافران با پرواز جایگزین جابه‌جا می‌شوند و بخشی از درآمد حفظ می‌شود؛ پرواز انجام‌نشده هم صرفه‌جویی‌هایی مانند کاهش مصرف سوخت دارد. در مقابل، زیان بار هوایی، سفرهای کاملاً منصرف‌شده، کسب‌وکارهای مقصد و هزینه تعمیر زیرساخت هنوز داده کافی برای محاسبه ندارند. سهم دقیق شرکت‌های خارجی از شبکه مرتبط با آمریکا نیز در این برآورد فوری جدا نشده است.

حاصل این بررسی، برآوردی نزدیک به یک میلیارد دلار برای هزینه مستقیم شبکه و زمان مسافران در موج دو روزه بحران است. مبلغ نهایی با روشن شدن تعداد سفرهای بازیابی‌شده و هزینه واقعی شرکت‌ها تغییر خواهد کرد، اما ابعاد این برآورد نشان می‌دهد اختلال کوتاه در یک زیرساخت سراسری چگونه هزینه‌ای گسترده ایجاد می‌کند. پیام اقتصادی رویداد روشن است: تاب‌آوری ارتباطات کنترل ترافیک هوایی، مستقیماً با هزینه شرکت‌ها، وقت مسافران و قابلیت اتکای برنامه سفر ارتباط دارد؛ بازگشایی آسمان، تنها آغاز بازگرداندن این نظم است.